Ông Lê N. K. Irvine, California

Nhũn như con chi chi

Chi chi là một giống cá nhỏ, vớt khỏi mặt nước thì chết, xác mềm nhũn dùng làm mắm.

Nhũn như con chi chi là thái độ hay cách ứng xử thiếu cương quyết, mềm yếu.

LA SIẾT

La siết là tiếng mượn của Pháp ngữ: la sieste. Nhưng danh từ la sieste trong tiếng Pháp cũng lại được mượn từ một danh từ của tiếng Tây Ban Nha. Rồi chính danh từ siesta của tiếng Tây Ban Nha cũng lại được mượn từ tiếng La Tinh: hora sexta (hora là giờ; sexta là thứ sáu). Tính từ lúc mặt trời mọc là 6 giờ, cộng thêm với 6 tiếng nữa là 12 giờ trưa, do đó, hora sexta.

Câu nằm gai nếm mật không phải là của chúng ta mà là câu của chúng ta mượn của Trung Hoa. Đây là một câu thuộc loại tứ tự thành ngữ.

Ông Phạm Hữu Anh, San Jose, California

Plus-je-te-vois-plus-je-t’aime (càng thấy em anh càng yêu em) là tên khác của cây myosotis, cây lưu ly thảo.

Tên tiếng Anh của cây này là forget-me-not.

Ông Nghiêm Hữu Xuân, Orange County, California

Tên khoa học của măng cụt là Garcinia Mangostana.  Người Anh có tên đặt cho măng cụt là  The Queen Of Fruits  sau khi nữ hoàng Victoria hứa là sẽ phong hiệp sĩ cho ai mang   được thứ trái cây đặc biệt ngon, không có ở Âu châu về nước Anh. Trái măng cụt được mang từ Mã Lai về  dâng nữ hoàng.

Người Trung Hoa gọi nó là mã cật.  Vua Minh Mạng đặt cho nó tên mới là  giáng châu tử.

Hào hoa phong nhã là tốt hay xấu?

Hào là tài trí , mạnh thế hon người. Hoa là tốt đẹp. Hào hoa là tính tình rộng rãi.

Phong là thái độ, phẩm cách, dáng vẻ. Nhã là khoan thai, thanh tao, vui vẻ, ôn hòa, có lễ độ, ý nhị, trái với thô tục.

Phong nhã là phong lưu và tao nhã, dáng vẻ thanh tao, ý nhị.

Hai câu ông hỏi:

Rồng chầu ngoài Huế

Ngựa tế Đồng Nai

Thực ra còn có hai câu sau:

Nước sông trong sao lại chẩy hoài

Thương người xa xứ lạc loài đến đây  

Theo Vũ Ngọc Phan, hai câu trên không có ý nghĩa gì đặc biệt. Đây là những câu ca dao theo thể hứng, dùng cảnh rồng chầu ở Huế, ngựa chạy ở Đồng Nai rồi nói về tình cảm của mình.

KIM KIỀU TÁI HỢP ?

Ông đúng. Nhưng sự trở về của Kiều không hoàn toàn bình thường như những tái hợp khác.

Khi Kim Trọng gặp lại Kiều, Kiều không muốn trở lại cuộc sống ở ngoài nơi tu hành:

Mùi thiền đã bén muối dưa

Mầu thiền ăn mặc đã ưa nâu sồng

MỘT CÁI ÔM

Ông Phạm Hiếu, Annandale, Virginia

Ðây là bài thơ Hồ Chí Minh làm khi đến thăm đền thờ Trần Hưng Ðạo. Khẩu khí thì có. Nhưng khẩu khí của một phường vô giáo dục, vô lễ với tiền nhân, huênh hoang tự cao tự đại, đòi ngang hàng với Ðức Thánh Trần, thì đúng hơn.

Dám khoe dắt năm châu tới đại đồng là khoe láo. Không hề có chuyện năm châu tới đại đồng nhờ tay của họ Hồ. Ðáng nói thêm ở đây là con người duy vật này vẫn đòi linh hồn người xưa cười cho một tiếng để khen chàng cách mạng thành công.

TÔI / BÁC

Ðây là bài thơ Hồ Chí Minh làm khi đến thăm đền thờ Trần Hưng Ðạo. Khẩu khí thì có. Nhưng khẩu khí của một phường vô giáo dục, vô lễ với tiền nhân, huênh hoang tự cao tự đại, đòi ngang hàng với Ðức Thánh Trần thì đúng hơn.

Hai câu

Ðập cổ kính ra tìm lấy bóng

Xếp tàn y lại để dành hơi

Theo một số ý kiến, là của Nguyễn Gia Thiều. Vua Tự Ðức mượn lại. Nhà vua rất yêu văn học nhưng có một lối yêu văn học hơi khác. Vua sửa truyện Kiều theo ý của vua rồi cho in để thưởng thức nên mới có Kiều bản kinh và Kiều bản phường. Chi tiết đề quyết hai câu này của Nguyễn Gia Thiều có ghi trong cuốn Nam Thi Hợp Tuyển của Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc.

Cụ Nguyễn Văn Sâm, Westminster, California

Ðồng ý hoàn toàn với cụ không thể là “út nữ “ hay ”út nam” vì “nữ” và “nam” là tiếng Hán trong khi “út” là tiếng Việt. Nôm Hán không thể đề huề như thế được. Tại sao không gọi là thứ nữ hay thứ nam, hoặc con gái út, con trai út?

Chuyện đề huề Hán Nôm xẩy ra đã nhiều. Nên thuần nhất là hơn. Hán thì Hán cả, Nôm thì Nôm hết.

Cụ Lê Văn Lâm, Fountain Valley, California

Kính gửi cụ lời của bài hát cụ hỏi, bài Tant qu’il y aura des étoiles của Hornez-Vendresse / Scotto, do Tino Rossi hát năm 1936:

On est des clochards on n’a pas d’abri

On vit dans les rues sans fin

On a l’ventre vide et le coeur meurtri

Et l’on crève de froid et de faim

Mais nous avons nos richesses malgré tout

Le vent du soir le printemps si doux

Tout ca c’est à nous.

Quí  nghĩa là sang trọng , tiếng dùng để nói tôn người khác lên, thường là ngôi thứ hai, đang đối thoại, trước mặt ngôi thứ nhất.

Quí canh (tuổi tác ) quí chức, quí đệ, quí huynh quí địa, quí hữu, quí hương, quí khách, quí quán, quí quốc, quí danh, quí nương, quí nhân, quí vị ...

Cách dùng thứ hai như ông đề nghị thì đúng và hợp lý hơn là cách trước.

Ông Nguyễn Anh Cang, San Jose, California

Bác sĩ là học vị đại học cao nhất.

Y sĩ là người học y khoa, tốt nghiệp văn bằng bác sĩ.

Thạc sĩ cao hơn tiến sĩ nhưng ở dưới bác sĩ.

CHỮ NGHĨA CHÚNG TA

Trả lời ông Nguyễn Tử Hạnh, Tampa, Florida

Bóp là danh từ mượn của tiếng Pháp. Nó còn được gọi là cái bóp tầm phơi, từ danh từ portefeuille của tiếng Pháp.

SHANTYTOWN

Một tờ báo , trong một bài viết về một vài vấn đề kinh tế thế giới có kèm theo bức hình chụp một khu nhà với ghi chú ở dưới là , nguyên văn, “thành phố Shantytowns” ở Luanda, thủ đô của Angola, một quốc gia thuộc Phi châu.

Không có một thành phố nào có tên là “Shantytowns” cả.

Thiết là đặt ra. Thiết quân luật là áp dụng quân luật (martial laws).

Trong mấy ngày qua người ta nghe nhiều những chữ này nhưng gần như tất cả các bản tin của các báo Việt ngữ đều dùng không đúng.

Có thể nói :Chính phủ Pakistan thiết quân luật để đề phòng khủng bố lợi dụng thời cơ.

Nhưng không thể nói: Chính phủ Pakistan ban hành thiết quân luật.